Edukacja nieformalna: gdzie tradycja spotyka się z przekazem
Edukacja pozaformalna jest często pomijana – a jednak odgrywa kluczową rolę w podtrzymywaniu dziedzictwa kulturowego, wspieraniu uczenia się dorosłych i przekazywaniu umiejętności, które formalne systemy rzadko zachowują. Jest osadzona w społecznościach, kieruje się doświadczeniem i jest napędzana wymianą międzypokoleniową.
W kwietniu 2025 r. projekt BRICKS rozpoczął pierwszą wizytą studyjną w Gdańsku, aby zbadać ten istotny, ale niedoceniany wymiar edukacji. W ciągu trzech dni uczestnicy z całej Europy spotkali się z rzemieślnikami, nauczycielami i instytucjami, którzy kształtują przyszłość nauki rzemiosła – nie poprzez akademickie programy nauczania, ale poprzez praktykę.
Wizyta ta stała się początkiem głębszych badań: W jaki sposób możemy wzmocnić, wesprzeć i podnieść poziom edukacji pozaformalnej w sektorze rzemiosła? I w jaki sposób ten model uczenia się może przyczynić się do bardziej integracyjnej, zrównoważonej i bogatej kulturowo Europy?
Rzemiosło to nie tylko praca rąk - to serce, tożsamość i rezyliencja.
Głosy z Gdańska: Refleksje na temat rzemiosła i uczenia się
Wizyta studyjna BRICKS w Gdańsku była czymś więcej niż tylko wprowadzeniem do lokalnych praktyk – ujawniła głębię i różnorodność edukacji pozaformalnej w różnych kulturach. Uczestnicy dzielą się refleksjami, które podkreślają znaczenie zachowania i profesjonalizacji wiedzy rzemieślniczej poprzez uczenie się oparte na społeczności.
Wiedza w praktyce: dziedzictwo w glinie
W Pracowni Garncarskiej Neclów w Chmielnie odwiedzający byli świadkami ciągłości wiedzy przekazywanej przez dziesięć pokoleń. Poza umiejętnościami technicznymi, pracownia uosabia długotrwałą formę edukacji zakorzenioną w praktykach i społeczności.
Nie tylko zachowujemy techniki - podtrzymujemy tożsamość kształtowaną przez wieki.
Znaczenie ściegu: Haft kaszubski
Podczas sesji w Muzeum Narodowym w Gdańsku mistrzyni haftu Elżbieta Żuławska podzieliła się swoją osobistą podróżą do świata haftu kaszubskiego – regionalnej formy sztuki bogatej w symbolikę i tradycję.
Zaczęłam w wieku 20 lat. Z czasem zdałam sobie sprawę, że te ściegi niosą ze sobą coś więcej niż kolor - niosą pamięć, dumę i radość.
Kształcenie pozaformalne jako infrastruktura kulturowa
Na Kaszubskim Uniwersytecie Ludowym w Szymbarku uczestnicy spotkali się z holistycznym podejściem do edukacji dorosłych – takim, w którym tradycja, integracja i rozwój osobisty są zbieżne.
Jest to edukacja jako dobro publiczne - reagująca na społeczność, wolna od sztywnych systemów i oparta na trafności.
Wyzwania i zobowiązania
Podczas wizyty powtarzającym się problemem była trwałość edukacji pozaformalnej: ograniczone finansowanie, brak uznania i malejące uczestnictwo wśród młodszych pokoleń. Jednak uczestnicy wyjechali również z odnowionym poczuciem celu.
Innowacja musi rozpocząć się od szacunku dla tradycji - i wsparcia dla tych, którzy ją niosą.
Przekazywanie rzemiosła nie może zależeć wyłącznie od pasji. Potrzebuje struktury, uznania i wsparcia.
